Siedziba kancelarii:
Zadzwoń do nas!
Napisz do nas!
Zadzwoń do nas!
Napisz do nas!
Kary za naruszenie tzw. sankcji rosyjskich - milionowe sankcje i sprawy karne
Czy sprzedaż towarów do Białorusi może skutkować karą za naruszenie sankcji nałożonych na Rosję? W praktyce organów administracji – tak. W jednej z prowadzonych spraw przedsiębiorca został obciążony karą sięgającą kilkudziesięciu milionów złotych, mimo że formalnie prowadził sprzedaż do kraju nieobjętego zakazem.
SANKCJE NIE KOŃCZĄ SIĘ NA ZAKAZIE EKSPORTU DO ROSJI
Po wybuchu wojny w Ukrainie przedsiębiorcy szybko nauczyli się podstawowych reguł związanych z sankcjami. Znacznie trudniejsze okazały się jednak sytuacje, w których sprzedaż formalnie następuje do państw trzecich – takich jak Białoruś, Kazachstan, Armenia czy Zjednoczone Emiraty Arabskie.
To właśnie tutaj pojawia się pytanie, które coraz częściej staje się przedmiotem sporów z organami:
czy przedsiębiorca odpowiada wyłącznie za własne działania, czy również za dalsze decyzje swoich kontrahentów?
CORAZ WYŻSZE OCZEKIWANIA WOBEC PRZEDSIĘBIORCÓW
W prowadzonych postępowaniach obserwujemy tendencję do nakładania na przedsiębiorców coraz dalej idących obowiązków weryfikacyjnych.
Organom coraz częściej nie wystarcza:
- sprawdzenie kontrahenta w dostępnych bazach,
- analiza list sankcyjnych,
- uzyskanie odpowiednich oświadczeń,
- dokumentowanie przeznaczenia towaru.
W praktyce pojawiają się oczekiwania zmierzające do ustalenia, czy przedsiębiorca powinien był przewidzieć dalszy los sprzedanego towaru.
Powstaje więc pytanie, gdzie przebiega granica pomiędzy należytą starannością a faktycznym obowiązkiem kontrolowania całego dalszego łańcucha dostaw.
SAMO POJAWIENIE SIĘ TOWARU W ROSJI TO ZA MAŁO
Istotne znaczenie ma okoliczność, że odpowiedzialność administracyjna za naruszenie przepisów sankcyjnych nie powinna być utożsamiana wyłącznie z późniejszym miejscem znalezienia się towaru.
Innymi słowy:
fakt, że towar ostatecznie trafił do Rosji, nie powinien automatycznie oznaczać, że eksporter uczestniczył w obejściu sankcji.
Organy powinny wykazać konkretne okoliczności wskazujące na świadomość, zamiar lub udział przedsiębiorcy w mechanizmie obchodzenia ograniczeń.
Tymczasem w wielu sprawach spór koncentruje się właśnie na granicach odpowiedzialności przedsiębiorcy za działania całkowicie od niego niezależnych podmiotów.
PROBLEM WIELOMILIONOWYCH KAR
Dodatkowym wyzwaniem jest wysokość sankcji administracyjnych.
Przepisy pozwalają na nakładanie kar sięgających dziesiątek milionów złotych. W praktyce oznacza to, że nawet jedno postępowanie może stanowić istotne zagrożenie dla dalszego funkcjonowania przedsiębiorstwa.
Jednocześnie wysokość kary nie może mieć charakteru automatycznego. Organ powinien każdorazowo uwzględniać okoliczności konkretnej sprawy, w tym charakter naruszenia, stopień zawinienia oraz działania podjęte przez przedsiębiorcę w celu zapewnienia zgodności prowadzonej działalności z przepisami sankcyjnymi.
Na potrzebę zachowania proporcjonalności zwrócił uwagę również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w wyroku z 10 marca 2026 r. (II SA/Ol 664/25), akceptując karę w wysokości 375 tys. zł i podkreślając jednocześnie znaczenie zasady proporcjonalności przy wymierzaniu sankcji za naruszenie unijnego reżimu sankcyjnego.
Orzeczenie to pokazuje, że choć sądy dostrzegają wagę sankcji nakładanych na Rosję i konieczność ich skutecznego egzekwowania, to jednocześnie wymagają, aby reakcja organów była adekwatna do okoliczności konkretnej sprawy. Wysokość kary nie może być oderwana od rzeczywistego stopnia naruszenia oraz zachowania przedsiębiorcy.
COMPLIANCE PRZESTAJE BYĆ WYBOREM
Jeszcze kilka lat temu procedury sankcyjne były kojarzone głównie z dużymi korporacjami.
Obecnie coraz częściej stają się koniecznością także dla średnich przedsiębiorstw prowadzących eksport poza Unię Europejską.
W praktyce oznacza to potrzebę:
- dokumentowania procesu weryfikacji kontrahentów,
- archiwizowania wyników kontroli sankcyjnych,
- identyfikowania tzw. red flags,
- wdrażania procedur wewnętrznych pozwalających wykazać należytą staranność.
Dobrze udokumentowany proces compliance może okazać się kluczowym dowodem w przypadku późniejszej kontroli.
WNIOSKI
Postępowania dotyczące sankcji wobec Rosji należą obecnie do najbardziej wymagających sporów administracyjnych. Dotykają one nie tylko zagadnień związanych z handlem międzynarodowym, ale również podstawowych zasad odpowiedzialności przedsiębiorcy.
Najważniejsze pytanie brzmi dziś nie tylko: czy doszło do naruszenia sankcji, lecz również czy organ jest w stanie wykazać, że przedsiębiorca rzeczywiście wiedział lub powinien był wiedzieć o mechanizmie ich obchodzenia.
Dla firm prowadzących eksport oznacza to jedno – kwestie sankcyjne powinny być traktowane jako stały element zarządzania ryzykiem, a nie wyłącznie problem pojawiający się w momencie kontroli.
Autor: adwokat Tomasz Rochatka
Przeczytaj także:
Nasza Kancelaria świadczy profesjonalną pomoc prawną Klientom indywidualnym i przedsiębiorcom. Współpracujemy z radcami prawnymi, adwokatami, doradcami podatkowymi i rzeczoznawcami majątkowymi, dzięki czemu zapewniamy kompleksowe rozwiązania dla naszych Klientów.
Strona www stworzona w kreatorze WebWave
Projekt i wykonanie: SmartPixel
KRTP Rozbrój Adwokaci i Doradcy Podatkowi sp. j.
Ul. Chorzowska 150, 40-101 Katowice
KRS: 0000888236
NIP: 6783189317
REGON: 388380163